Kişilik örüntüleri ve kişilik bozuklukları

Nedir?

Kişiliğimiz, dünyayı algılama, duygularımızı yaşama ve başkalarıyla ilişki kurma biçimlerimizin bütünüdür. Bazen bu biçimler, çoğu zaman erken yaşantılarla şekillenmiş olarak, kişinin kendisini ve yakınlarını uzun süre zorlayan katı örüntülere dönüşebilir. Sınırda (borderline), narsisistik, kaçıngan, bağımlı ya da obsesif kişilik örüntüleri bu şekilde konuşulan başlıklardan bazılarıdır.

Bu adlar bir insanı tanımlamak için değil, yaşanan zorluğu anlamak için kullanılır. Kişilik örüntüleriyle ilgili güçlükler yaşayan biri, çoğu zaman yoğun bir iç acı taşır ve bu acıyla baş etmek için yıllar içinde geliştirdiği yollar artık işe yaramaz hale gelmiştir. Tanı, yalnızca yüz yüze ve kapsamlı bir klinik değerlendirmeyle konulabilir; bu sayfa bir tanı aracı değildir.

Sık görülen belirtiler

Yakın ilişkilerde sık tekrar eden kopmalar, yoğun çatışmalar ya da terk edilme korkusu
Hızla değişen, kontrol etmekte zorlanılan yoğun duygular
Kendilik algısında belirsizlik, boşluk hissi ya da değersizlik
Eleştiriye karşı yoğun hassasiyet ya da reddedilme kaygısı nedeniyle insanlardan uzak durma
Ani ve sonradan pişmanlık duyulan dürtüsel davranışlar
Aynı tür sorunların farklı ilişkilerde ve ortamlarda yeniden ortaya çıkması

Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez; değerlendirme yüz yüze ya da online bir görüşmede yapılır.

Terapi nasıl yardımcı olabilir?

Kişilik örüntüleriyle çalışmak genellikle zaman ve süreklilik isteyen bir süreçtir. Psikodinamik (psikanalitik yönelimli) terapi, bu örüntülerin geçmişteki ilişkilerle nasıl bağlantılı olduğunu ve terapi ilişkisinin içinde nasıl canlandığını birlikte fark etmeye alan açar. Bu farkındalık, kişinin kendisine ve başkalarına daha esnek bakabilmesine yardımcı olabilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ise yoğun duyguları düzenleme, dürtüsel davranışlara alternatif bulma ve ilişkilerde daha sağlıklı sınırlar kurma gibi somut beceriler üzerinde çalışmayı sağlar. Süreçte iki yaklaşımdan da yararlanılabilir. Her kişinin ihtiyacı farklıdır ve sürecin hızını, birlikte belirlediğimiz hedefler yönlendirir.

Bu alanda kullandığım yaklaşımlar

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı fark edip zorlayan döngüleri değiştirmeye odaklanan, yapılandırılmış bir yaklaşım.

Devamını okuyun 02

Psikodinamik terapi (psikanalitik yönelimli)

Geçmiş deneyimlerin, ilişki örüntülerinin ve farkında olmadığımız duyguların bugüne etkisini anlamaya odaklanan bir yaklaşım.

Devamını okuyun

Ne zaman ek destek gerekir?

Kendinize zarar verme düşünceleri, kendine zarar verici davranışlar ya da yaşamınızı sonlandırmaya yönelik düşünceler yaşıyorsanız lütfen vakit kaybetmeden bir psikiyatri uzmanına başvurun. Hemen tehlike altındaysanız 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin. Yoğun duygu dalgalanmaları, uyku ya da dikkat sorunları eşlik ediyorsa ilaç desteği gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi için psikiyatrik yönlendirme yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Kişilik bozukluğu değişmez bir durum mu?

Hayır, kişilik örüntüleri katı görünse de değişime kapalı değildir. Terapi sürecinde pek çok kişi duygularını daha iyi düzenleyebildiğini ve ilişkilerinde daha az zorlandığını fark eder. Değişimin hızı ve biçimi kişiden kişiye farklıdır.

Bende kişilik bozukluğu olup olmadığını nasıl anlarım?

Bunu internetteki testlerle ya da bir sayfayı okuyarak anlamak mümkün değildir. Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının yapacağı kapsamlı ve yüz yüze bir değerlendirmeyle konur. Önemli olan etiketten çok, yaşadığınız zorluğu birlikte anlamaktır.

Terapi ne kadar sürer?

Kişilik örüntüleriyle yapılan çalışmalar genellikle uzun soluklu olur ve aylarca, bazen daha uzun sürebilir. Süreci düzenli aralıklarla birlikte gözden geçirir, ihtiyaçlarınıza göre yön veririz.

Her süreç kişiye özeldir. Terapi belirli bir sonucun garantisini vermez, ancak değişim için güvenli bir alan sunar.