
Yurt dışına taşınmak çoğu zaman bir kariyer adımıdır. Daha iyi bir iş, daha düzenli bir hayat ya da yeni bir başlangıç için gidilir. İlk aylarda yoğun tempo bir heyecan gibi hissettirir. Ama yıllar geçtikçe bazı kişiler, işi aynı şekilde yaptıkları halde içlerinde bir şeyin tükendiğini fark eder. Bu yazıda bu durumu, yani tükenmişliği, gurbette yaşayan biri açısından ele alıyorum.
Tükenmişlik nedir?
Dünya Sağlık Örgütü tükenmişliği (burnout) bir hastalık olarak değil, iş yaşamıyla ilgili bir durum olarak tanımlar: iyi yönetilemeyen, uzun süreli iş stresinin sonucu. Üç yönü vardır: enerjinin tükenmesi ve sürekli yorgunluk, işe karşı zihinsel uzaklaşma ya da alaycılık, ve işte eskisi kadar etkili olamama hissi.
Tükenmişlik bir anda gelmez. Çoğu zaman "biraz daha dayanırsam geçer" denilen aylar boyunca yavaş yavaş birikir. Bu yüzden fark edildiğinde genellikle yorgunluk epey yerleşmiş olur.
Gurbette tükenmişlik neden daha ağır hissettirebilir?
İş stresi her yerde vardır. Ama yurt dışında çalışırken bu stresin üstüne başka yükler de eklenir ve çoğu zaman bunlar fark edilmez:
- Sürekli ikinci dilde çalışmak: Toplantılarda, e-postalarda ve küçük sohbetlerde dikkatli olmak, gün sonunda ekstra bir yorgunluk yaratır.
- Kendini kanıtlama baskısı: "Yabancı olduğum için iki kat iyi olmalıyım" düşüncesi, mola vermeyi ve hayır demeyi zorlaştırır.
- Oturum ve çalışma izninin işe bağlı olması: İşi kaybetme kaygısı, sınır koymayı daha riskli hissettirir.
- Destek ağının uzakta olması: Zor bir günün ardından aile ya da eski arkadaşlarla yüz yüze görüşmek mümkün değildir.
- İzinlerin dinlenmeye değil sıla ziyaretine gitmesi: Türkiye'ye yapılan yoğun ziyaretler çoğu zaman dinlendirmekten çok yorar.
- "Bu kadar şeyden vazgeçtim, şikâyet edemem" duygusu: Taşınmanın bedeli ödendiği için yorgunluğu kabul etmek zor gelir.
Bu yüklerin her biri tek başına küçük görünebilir. Bir araya geldiklerinde ise işteki zorlukları taşımayı belirgin biçimde ağırlaştırabilir.
Sık görülen belirtiler
Tükenmişlik kişiden kişiye farklı görünür. Sık anlatılan belirtilerden bazıları şunlardır:
- Uyuduğunuz halde dinlenmiş hissetmemek, pazartesi gelmeden pazar akşamından gerilmek
- İşe, iş arkadaşlarına ya da müşterilere karşı giderek daha mesafeli ve alaycı olmak
- Eskiden kolayca yaptığınız işlerde odaklanamamak, küçük hatalar yapmak
- Baş ağrısı, mide sorunları, sık hastalanmak gibi bedensel şikâyetler
- Hafta sonları ve tatillerde bile işi zihinden çıkaramamak
- Sosyal hayattan çekilmek, ailenizle konuşmaya bile enerji bulamamak
- Yorgunluğu kahve, alkol ya da ekran başında geçen uzun saatlerle bastırmaya çalışmak
Bu liste bir tanı aracı değildir. Ama bu belirtilerden birkaçı haftalardır sürüyorsa, bunu ciddiye almak iyi olur.
Tükenmişlik mi, depresyon mu?
Tükenmişlik ve depresyon birbirine benzeyebilir ve zaman zaman iç içe geçer. Kabaca bir ayrım yapmak gerekirse, tükenmişlikte yorgunluk ve isteksizlik en çok işle ilgilidir; izinde ya da işten uzaklaşınca bir miktar rahatlama olur. Depresyonda ise keyif alamama ve umutsuzluk hayatın genelini kaplar, iş dışında da sürer.
Bu ayrımı tek başına yapmak her zaman kolay değildir. Uzun süren bir yorgunluk ve keyifsizlik varsa, ne olduğunu bir uzmanla birlikte değerlendirmek en sağlıklısıdır. Bedensel belirtiler varsa bir doktora görünmek de önemlidir; tiroid gibi bazı bedensel durumlar da benzer yorgunluğa yol açabilir.
Neler yapılabilir?
Tükenmişliğin tek bir çözümü yok, ama bazı adımlar yükü hafifletmeye yardımcı olabilir:
- Yorgunluğu adlandırın. "Tembelleştim" yerine "tükendim" demek, kendinizi suçlamak yerine ne olduğunu anlamaya yardımcı olur.
- İş ile ev arasına sınır koyun. Mesai sonrası bildirimleri kapatmak, işi bitirdiğinizi gösteren küçük bir ritüel edinmek bu sınırı somutlaştırır.
- Sizi gerçekten dinlendiren şeyleri fark edin. Her izin bir sıla ziyareti olmak zorunda değil; bazen hiçbir plan yapmadan geçen birkaç gün daha iyi gelir.
- Ana dilinizde konuşabileceğiniz bir alan açın. Duyguları ikinci dilde anlatmak daha zor olabilir. Türkçe konuşabildiğiniz bir arkadaş ya da grup, beklenenden fazla rahatlatabilir.
- İş yükünü konuşun. Mümkünse yöneticinizle öncelikleri ve iş yükünü konuşmak, sessizce taşımaktan daha sağlıklıdır. Birçok ülkede iş yeri sağlık hizmetleri ya da çalışan destek programları da vardır.
- Bedeni ihmal etmeyin. Düzenli uyku, kısa yürüyüşler ve öğün atlamamak küçük görünür ama yorgunluğun tabanını belirler.
Terapi nasıl yardımcı olabilir?
Terapide önce tükenmişliğin sizin hayatınızda nasıl oluştuğunu birlikte anlamaya çalışırız: işin kendisi mi, sınır koymakta zorlanmak mı, mükemmeliyetçilik mi, yoksa gurbetin getirdiği yalnızlık mı ağır basıyor. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), "her şeyi ben yapmalıyım" gibi tükenmeyi besleyen düşünceleri fark etmeye ve somut değişiklikler planlamaya yardımcı olur. Psikodinamik (psikanalitik yönelimli) yaklaşım ise neden sürekli kendini kanıtlama ihtiyacı duyduğunuzu ya da neden hayır demenin bu kadar zor geldiğini daha derinden anlamaya alan açar.
Görüşmeler online olarak yaşadığınız ülkeden, Türkçe ya da İngilizce yapılabilir. Saat farkına göre akşam ya da hafta sonuna yakın saatler planlanabilir. İstanbul'da yüz yüze görüşme de mümkündür.
Acil bir durum varsa
Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız lütfen beklemeyin. Bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın (Avrupa'da 112) ya da en yakın acil servise başvurun. Online terapi acil yardımın yerini tutmaz.
Yurt dışında yaşadığınız iş yorgunluğu üzerine konuşmak isterseniz, iletişim sayfasından ya da e-posta ile kısa bir mesaj bırakabilirsiniz. Mesajlara genellikle aynı gün içinde dönüş yapılır.
Sık sorulan sorular
Tükenmişlik sendromu bir hastalık mı?
Dünya Sağlık Örgütü tükenmişliği bir hastalık olarak değil, uzun süreli ve iyi yönetilemeyen iş stresinden kaynaklanan, iş yaşamıyla ilgili bir durum olarak tanımlar. Yine de uzun sürdüğünde ruh sağlığını ve bedeni belirgin biçimde etkileyebilir.
Tükenmişlik ile depresyon arasındaki fark nedir?
Tükenmişlikte yorgunluk ve isteksizlik daha çok işle ilgilidir ve işten uzaklaşınca biraz hafifleyebilir. Depresyonda keyifsizlik ve umutsuzluk hayatın genelini kaplar. İkisi iç içe de olabilir; ayrımı bir uzmanla birlikte yapmak en doğrusudur.
Yurt dışında yaşarken Türkçe terapi alabilir miyim?
Evet. Online görüşmeler sayesinde yaşadığınız ülkeden Türkçe ya da İngilizce terapi almak mümkündür. Saat farkına göre uygun bir görüşme saati planlanır.
Tükenmişlik için işi bırakmak gerekir mi?
Her zaman değil. Bazen iş yükünü, sınırları ve dinlenme düzenini değiştirmek yeterli olur, bazen daha büyük bir değişiklik gerekir. Bu kararı yorgunluğun en yoğun olduğu anda değil, biraz toparlandıktan sonra vermek daha sağlıklıdır.





