
Almanya'da, Hollanda'da ya da İngiltere'de geçen yıllardan sonra Türkiye'ye kesin dönüş yapmak, pek çok kişi için uzun süre ertelenen bir karardır. Kimisi emekliliği bekler, kimisi çocukların okulu bitsin diye bekler, kimisi de yaşlanan anne babasına yakın olmak için bir gün aniden karar verir. Karar ne kadar düşünülmüş olursa olsun, dönüşten sonraki aylar çoğu zaman beklenenden farklı geçer.
"Kendi memleketime döndüm, neden yabancı gibi hissediyorum?" sorusu, kesin dönüş yapan kişilerden sık duyulan bir sorudur. Bu duygu bir hata yaptığınız anlamına gelmez. Uzun süre başka bir ülkede yaşamış birinin geri dönerken yeni bir uyum süreci yaşaması oldukça yaygındır.
Tersine kültür şoku nedir?
Yeni bir ülkeye taşınırken yaşanan uyum zorluğuna kültür şoku denir. Uzun yıllar sonra kendi ülkesine dönen kişinin yaşadığı benzer sürece ise tersine kültür şoku denir. Fark şudur: yurt dışına giderken zorlanacağınızı bilirsiniz, hazırlıklı olursunuz. Dönerken ise "zaten benim evim" diye düşünürsünüz. Bu yüzden zorlandığınızda daha çok şaşırır, bazen de kendinizi suçlarsınız.
Oysa siz yurt dışındayken Türkiye de değişti. Şehirler, alışkanlıklar, gündelik hayatın temposu ve arkadaşlarınızın hayatları ilerledi. Siz de değiştiniz: farklı bir iş kültürüne, farklı bir zaman anlayışına, farklı bir kamusal düzene alıştınız. Hafızanızdaki Türkiye ile bugünkü Türkiye arasındaki mesafe, dönüşten sonra en çok hissedilen şeylerden biridir.
Dönüşten sonra sık yaşanan duygular
Herkesin dönüşü farklıdır, ama bazı duygular sık tekrar eder:
- Bir yere ait olamama hissi: Orada "Türk", burada "Almancı" ya da "yurt dışından gelen" olarak görülmek.
- Geride bırakılan hayatın yası: Komşular, iş arkadaşları, alışılmış sokaklar ve bazen orada kalan çocuklar ya da torunlar.
- Hayal kırıklığı: Yıllarca özlenen yerin ve insanların beklendiği gibi olmaması.
- Suçluluk ve kararsızlık: "Doğru mu yaptım?" sorusunun sık sık akla gelmesi, geri dönmeyi düşünmek ama bunu kimseye söyleyememek.
- Gündelik hayatta yorgunluk: Bürokrasi, trafik, farklı iletişim tarzı ve yeniden kurulması gereken düzen.
- Eş ya da aile içinde farklı hızlar: Birinin çok mutlu, diğerinin mutsuz olması ve bunun ilişkiye yansıması.
Bu duyguların bir kısmı dönüşün ilk aylarında yoğun olur ve hayat düzene girdikçe hafifler. Bir kısmı ise ancak birkaç ay sonra, ilk heyecan geçtiğinde ortaya çıkar.
Neden bu kadar karışık hissettirebilir?
Kesin dönüş aslında ikinci bir göçtür. İlk göçte olduğu gibi bu sefer de geride bırakılan şeyler vardır ve bunlar küçük kayıplardır. Ama dışarıdan bakıldığında "evine dönmüş" biri olarak görüldüğünüz için bu kayıplar için üzülmeye pek alan bırakılmaz. Çevrenizdeki insanlar "artık buradasın, ne güzel" derken, sizin içinizde bir veda henüz tamamlanmamış olabilir.
Kimlik de bu süreçte yeniden şekillenir. Yurt dışında yıllarca "Türk olan" taraf olmuşsunuzdur; Türkiye'de ise birden "oralı" gibi algılanabilirsiniz. İki dil, iki alışkanlık ve iki bakış açısı taşımak bir zenginliktir, ama bazen hiçbir yere tam sığmıyormuş gibi hissettirebilir.
İkinci kuşak için durum biraz daha farklıdır. Yurt dışında doğup büyümüş biri için Türkiye'ye taşınmak çoğu zaman bir dönüş değil, ilk kez bir ülkeye taşınmaktır. Ailenin "memleket" dediği yer, kişinin kendisi için daha çok tatillerden bilinen bir yer olabilir. Bu fark konuşulmadığında aile içinde beklentiler çatışabilir.
Olağan bir uyum süreci mi, daha fazlası mı?
Dönüşten sonraki aylarda zaman zaman hüzünlü, yorgun ya da kararsız hissetmek beklenen bir durumdur. Ama bazen bu duygular yerleşir ve gündelik hayatı belirgin biçimde etkilemeye başlar. Aşağıdakilerden bazılarını haftalardır yaşıyorsanız, destek almayı düşünmek iyi gelebilir:
- Uzun süren isteksizlik, keyif alamama ya da sürekli bir boşluk hissi
- Uykunun ya da iştahın belirgin biçimde değişmesi
- Evden çıkmak istememek, yeni insanlarla tanışmaktan giderek daha çok kaçınmak
- Sürekli yurt dışındaki hayatı düşünmek ve bugünkü hayata hiç bağlanamamak
- Eşinizle ya da ailenizle dönüş kararı yüzünden sık tartışmak
- Alkol ya da başka maddelere daha sık başvurmak
Bu liste bir tanı aracı değildir. Ama uzun süredir böyle hissediyorsanız bunu tek başınıza taşımak zorunda olmadığınızı hatırlatmak isterim.
Geçişi kolaylaştırabilecek adımlar
Kesin dönüşün zorluklarını tamamen ortadan kaldıran bir yöntem yok, ama bazı adımlar süreci daha yönetilebilir hale getirebilir:
- Kendinize bir uyum süresi tanıyın. Dönüşün ilk ayları bir değerlendirme dönemi değil, bir alışma dönemidir. "Doğru mu yaptım?" sorusuna hemen cevap vermek zorunda değilsiniz.
- Geride bıraktıklarınız için üzülmeye izin verin. Özlemek, kararınızın yanlış olduğu anlamına gelmez.
- Yurt dışındaki bağlarınızı koruyun. Arkadaşlarınızla düzenli görüntülü görüşmeler, sevdiğiniz alışkanlıkları burada sürdürmek iki hayatı birbirine bağlar.
- Yeni bir düzen kurun. Bir kurs, bir gönüllü iş, bir yürüyüş grubu ya da düzenli bir spor saati, gündelik hayata yapı ve yeni insanlar katar.
- Benzer yolu yürümüş kişilerle konuşun. Kesin dönüş yapmış başka aileler, bu deneyimi açıklamak zorunda kalmadan anlayabilir.
- Ailenizle beklentileri açıkça konuşun. Kimin neyi özlediğini, kime neyin zor geldiğini konuşmak, suçlamadan çok anlamaya yardımcı olur.
Pratik işler ve duygusal yük
Dönüşün ilk aylarında ev, iş, okul, sağlık sigortası, banka ve resmi işlemler gibi pek çok pratik konu aynı anda gündeme gelir. Bu işlerin yoğunluğu, duyguları bir kenara itmeye neden olabilir. Bazı kişiler ancak pratik işler bittikten sonra ne kadar yorulduklarını fark eder. Bu yüzden dönüşün ilk dönemini yalnızca bir yapılacaklar listesi olarak değil, duygusal bir geçiş olarak da düşünmek önemlidir. Gününüzde dinlenmeye, sevdiğiniz bir şeye ve kendinize ayırdığınız küçük bir zamana yer açmak, bu yükü biraz hafifletebilir.
Aile ve ilişkiler üzerindeki etkisi
Kesin dönüş kararı çoğu zaman bir ailenin ortak kararıdır, ama herkes onu aynı şekilde yaşamaz. Eşlerden biri yıllardır bu anı beklerken diğeri yalnızca onun için gelmiş olabilir. Yetişkin çocuklar yurt dışında kalmışsa, ebeveynler için dönüş aynı zamanda çocuklardan ve torunlardan uzaklaşmak demektir. Türkiye'deki akrabalar da yıllar sonra daha sık görüşmeyi beklerken, siz önce kendi düzeninizi kurmak isteyebilirsiniz.
Bu farklılıklar konuşulmadığında küçük kırgınlıklar birikebilir. "Seni buraya ben getirdim" suçluluğu ya da "senin yüzünden buradayım" kırgınlığı, dile getirilmediği sürece ilişkiyi sessizce yorar. Bu konuları sakin bir zamanda, suçlamadan konuşmak ya da gerekirse bir uzmanla birlikte ele almak iyi gelebilir.
Terapi nasıl yardımcı olabilir?
Terapide dönüşün sizin için ne anlama geldiğini birlikte anlamaya çalışırız. Bazen geride bırakılan hayat için tutulmamış bir yas, bazen kimlikle ilgili sorular, bazen de dönüşle birlikte su yüzüne çıkan eski aile meseleleri öne çıkar. Psikodinamik (psikanalitik yönelimli) yaklaşım bu daha derin katmanlara bakmaya, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ise geri çekilme ve kaygı döngülerini fark edip küçük, uygulanabilir adımlar planlamaya yardımcı olabilir.
Görüşmeler İstanbul'da yüz yüze ya da Türkiye'nin her yerinden online, Türkçe ya da İngilizce yapılabilir. Bazı kişiler dönüş kararını vermeden önce, henüz yurt dışındayken online görüşmeye başlar; bu da geçişi daha hazırlıklı yaşamaya yardımcı olabilir.
Acil bir durum varsa
Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız lütfen beklemeyin. Türkiye'de 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Online terapi acil yardımın yerini tutmaz.
Kesin dönüş sonrasında yaşadıklarınız üzerine konuşmak isterseniz, iletişim sayfasından ya da e-posta ile kısa bir mesaj bırakabilirsiniz. Mesajlara genellikle aynı gün içinde dönüş yapılır.
Sık sorulan sorular
Kesin dönüşten sonra mutsuz hissetmek normal mi?
Uzun yıllar yurt dışında yaşadıktan sonra dönüşte yabancılık, özlem ya da hayal kırıklığı hissetmek yaygındır ve tersine kültür şoku olarak bilinir. Bu duygular çoğu zaman zamanla hafifler. Haftalar boyunca sürüyor ve gündelik hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa destek almak iyi gelebilir.
Tersine kültür şoku ne kadar sürer?
Kişiden kişiye değişir. Yurt dışında geçen süre, dönüşün gönüllü olup olmadığı, aile durumu ve yeni düzenin ne kadar hızlı kurulduğu bu süreyi etkiler. Belirli bir süre vermek doğru olmaz.
Dönmeden önce terapiye başlamak mantıklı mı?
Bazı kişiler için evet. Henüz yurt dışındayken online görüşmelere başlamak, kararı ve beklentileri konuşmak ve dönüşten sonra aynı uzmanla devam edebilmek için bir seçenek olabilir.
Görüşmeler hangi dilde yapılıyor?
Görüşmeler Türkçe ya da İngilizce yapılabilir. İstanbul'da yüz yüze ya da online görüşmek mümkündür.





