Tuğçe AyazKlinik Psikolog

Yurt dışında doğum sonrası depresyon: Gurbette lohusalık

Bebeğiniz kucağınızda, herkes "ne güzel" diyor, ama siz yaşadığınız ülkede anneniz, kız kardeşiniz ve tanıdık sesler olmadan, çoğu zaman yalnız ve yorgun hissediyorsunuz. Bu yazıda gurbette doğum sonrası dönemi, lohusa hüznü ile doğum sonrası depresyon arasındaki farkı ve ne zaman destek almanın iyi geleceğini anlatıyorum.

Yazan ve gözden geçiren: Klinik Psikolog Tuğçe Ayaz
· 8 dakikalık okuma

Türkiye'de bir kadın doğum yaptığında çoğu zaman etrafında bir ağ kurulur. Anne ya da kayınvalide birkaç haftalığına eve gelir, komşular çorba getirir, kırkı çıkana kadar lohusanın dinlenmesi beklenir. Bu geleneklerin hepsi herkese iyi gelmez, ama bir mesaj taşırlar: bu dönem zordur ve yeni anne yalnız bırakılmaz.

Yurt dışında doğum yapan pek çok kadın için bu ağ ya hiç yoktur ya da birkaç günlük bir ziyaretle sınırlı kalır. Eşiniz kısa bir izinden sonra işe döner, ebe ya da doktorla ikinci bir dilde konuşursunuz ve gece uykusuzluğunu çoğu zaman tek başınıza taşırsınız. Bu yazı, böyle bir dönemden geçen ya da geçmiş olan anneler ve onların yakınları için.

Gurbette lohusalık neden daha ağır hissettirebilir?

Doğum sonrası dönem her yerde zorlayıcıdır. Bedensel iyileşme, uykusuzluk, emzirme ve yeni bir sorumluluk aynı anda gelir. Yurt dışında bunlara çoğu zaman şu yükler de eklenir:

  • Annenizin ve ailenizin uzakta olması: Size yemek yapacak, bebeği bir saatliğine alıp uyumanızı sağlayacak tanıdık biri yoktur.
  • Lohusalık kültürünün eksikliği: Yaşadığınız ülkede doğumdan kısa süre sonra gündelik hayata dönmek olağan görülebilir. Dinlenme ihtiyacınız anlaşılmayabilir.
  • Dil engeli: Ebe, hemşire ya da doktorla ikinci bir dilde konuşurken içinizden geçenleri tam anlatmak zorlaşır. "İyiyim" demek en kolay cevaptır.
  • Eşin işe dönmesi: Gün boyu bebekle yalnız kalmak, özellikle kış aylarında ve yeni taşınılmış bir şehirde günleri çok uzun hissettirebilir.
  • İki farklı tavsiye dünyası: Türkiye'deki yakınlardan gelen öneriler ile yaşadığınız ülkedeki sağlık çalışanlarının söyledikleri çelişebilir ve bu, "doğru yapıyor muyum?" kaygısını artırır.
  • Suçluluk ve kıyas: "Bu kadar istediğim bebek geldi, mutlu olmalıyım" ya da "herkes yapıyor, ben neden zorlanıyorum" düşünceleri.

Bu yüklerin hiçbiri sizin yetersiz bir anne olduğunuzu göstermez. Desteğin az olduğu bir ortamda zorlanmak, beklenecek bir şeydir.

Lohusa hüznü, doğum sonrası depresyon ve doğum sonrası kaygı

Doğumdan sonra yaşanan duygusal değişiklikler tek tip değildir. Kabaca üç durumdan söz edilir ve aralarındaki farkı bilmek, ne zaman destek alınacağını anlamaya yardımcı olur.

Lohusa hüznü (baby blues): Doğumdan sonraki ilk günlerde başlayan; ağlama, alınganlık, duygu dalgalanmaları ve yorgunlukla giden bir durumdur. Çok sık görülür ve genellikle doğumdan sonraki ilk iki hafta içinde kendiliğinden hafifler. Bu dönemde dinlenme, yardım ve anlayış çoğu zaman yeterli olur.

Doğum sonrası depresyon: Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor, giderek ağırlaşıyor ya da gündelik hayatı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa doğum sonrası depresyon söz konusu olabilir. İlk haftalarda başlayabileceği gibi, doğumdan sonraki ilk yıl içinde herhangi bir zamanda da ortaya çıkabilir. Bu yüzden "bebek birkaç aylık oldu, artık geçmesi gerekirdi" diye düşünmek yanıltıcı olabilir.

Doğum sonrası kaygı: Bazı annelerde ön planda hüzün değil, sürekli bir endişe vardır. Bebeğin nefes alıp almadığını defalarca kontrol etmek, kötü bir şey olacağına dair zihinden çıkmayan düşünceler, bebek uyurken bile uyuyamamak bunlara örnektir. Kaygı ve depresyon birlikte de görülebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler

Aşağıdakilerden birkaçı iki haftadan uzun sürüyorsa, bunu bir sağlık çalışanıyla konuşmak iyi olur:

  • Günün büyük kısmında çökkün, boş ya da umutsuz hissetmek
  • Eskiden keyif aldığınız şeylerden, bazen bebekle geçirilen zamandan bile keyif alamamak
  • Bebek uyurken bile uyuyamamak ya da tam tersine yataktan çıkamayacak kadar yorgun hissetmek
  • Bebeğe bağlanamadığınızı hissetmek ve bundan dolayı yoğun suçluluk duymak
  • Kendinizi kötü bir anne olarak görmek, "onlar bensiz daha iyi olur" gibi düşünceler
  • Sürekli kaygı, panik atakları, zihninizden çıkmayan korkutucu düşünceler
  • İnsanlardan, telefonlardan ve Türkiye'deki ailenizle konuşmaktan kaçınmak

Bu liste bir tanı aracı değildir. Ama kendinizi haftalardır böyle hissediyorsanız, bunu geçiştirmeyin. Doğum sonrası depresyon yaygındır, tedavi edilebilir ve sizin bir eksikliğiniz değildir.

Acil durum: Hemen yardım alın

Bazı durumlar beklemeyi kaldırmaz. Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleriniz varsa, kendinizi güvende hissetmiyorsanız lütfen hemen yardım isteyin. Çok daha seyrek görülen ama acil bir durum olan doğum sonrası psikozda kafa karışıklığı, gerçek olmayan şeyleri görmek ya da duymak, olağan dışı ve sarsılmaz inançlar, aşırı huzursuzluk ya da günlerce neredeyse hiç uyumadan hareketli olmak görülebilir. Bu belirtiler genellikle doğumdan sonraki ilk haftalarda başlar ve hızla ağırlaşabilir.

Böyle bir durumda kendinizi ya da yakınınızı yalnız bırakmayın ve bulunduğunuz ülkenin acil numarasını hemen arayın: Avrupa Birliği ülkelerinde 112, İngiltere'de 999, ABD ve Kanada'da 911, Türkiye'de 112. En yakın acil servise de başvurabilirsiniz. Online terapi acil yardımın yerini tutmaz.

Yaşadığınız ülkede kimden yardım isteyebilirsiniz?

Birçok ülkede doğumdan sonraki haftalarda annelerle ebe, hemşire ya da aile sağlığı çalışanları ilgilenir. Almanya'da Hebamme, Hollanda'da kraamzorg ve verloskundige, İngiltere'de health visitor ve aile hekimi (GP) bu ilk temas noktalarından bazılarıdır. Kendi ruh halinizi anlatmak için en doğru yer çoğu zaman burasıdır.

  • Ebeniz ya da doktorunuz ruh halinizi anlamak için Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EPDS; Cox ve arkadaşları, 1987) gibi kısa bir anket kullanabilir. Bu bir tarama aracıdır, tek başına tanı koymaz; cevaplarınızı dürüstçe vermek size doğru desteğin ulaşmasına yardımcı olur.
  • Dil konusunda zorlanıyorsanız tercüman isteyip isteyemeyeceğinizi sorun. Birçok sağlık kurumunda bu mümkündür. Söylemek istediklerinizi önceden Türkçe ve yaşadığınız ülkenin dilinde not etmek de işe yarar.
  • "Bebeğimi elimden alırlar" korkusuyla susmayın. Sağlık çalışanlarının amacı anneyi ve bebeği desteklemektir; zorlandığını söyleyen bir anne, çoğu zaman ilk adımı atmış bir annedir.
  • İlaç gerekip gerekmediği ve emzirmeyle uyumu gibi sorular doktorunuzla konuşulmalıdır. Klinik psikolog olarak ilaç önermem; gerektiğinde bir psikiyatriste ya da kendi doktorunuza yönlendiririm.

Ana dilde konuşmak neden fark yaratabilir?

En kırılgan anlarımızda çoğu zaman ilk dilimize döneriz. Bebeğe söylenen ninniler, annemizden duyduğumuz sözler, "kırk basması" ya da "lohusa şerbeti" gibi kavramlar Türkçe anlam taşır. İkinci bir dilde bunları anlatmaya çalışmak, duyguları tam ifade edememek demek olabilir. Birçok anne için içinden geçenleri Türkçe ve açıklama yapmak zorunda kalmadan anlatabilmek, başlı başına bir rahatlamadır.

Online terapi nasıl yardımcı olabilir?

Yeni doğmuş bir bebekle bir terapi merkezine gitmek pratikte zor olabilir. Online görüşmelere evden, bebek uyurken ya da kucağınızdayken katılabilirsiniz. Görüşmeler Türkçe ya da İngilizce yapılabilir ve saat farkına göre planlanır. Yaşadığınız ülkedeki sağlık hizmetlerinin yerini almaz; onlarla birlikte yürüyebilen bir destek olabilir.

Terapide önce bu dönemin sizin için nasıl geçtiğini birlikte anlamaya çalışırız. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), "iyi bir anne asla yorulmaz" gibi ağır düşünceleri fark etmeye, kaygı döngülerini yumuşatmaya ve günlük hayatta küçük, uygulanabilir değişiklikler planlamaya yardımcı olabilir. Psikodinamik (psikanalitik yönelimli) yaklaşım ise anneliğin kendi annenizle ilişkinizi, beklentilerinizi ve kimliğinizi nasıl harekete geçirdiğine bakmaya alan açar. Gerektiğinde eşinizle birlikte bir görüşme de planlanabilir.

Eşiniz ve Türkiye'deki aileniz ne yapabilir?

Eğer bu yazıyı bir yakınınız için okuyorsanız, sizin desteğiniz çok değerlidir:

  • Eş olarak: Gece beslenmelerinden birini üstlenmek, annenin birkaç saat kesintisiz uyumasını sağlamak, ebe ya da doktor görüşmelerine birlikte gitmek ve gerektiğinde tercümanlık etmek.
  • Dinlemek: "Bu kadar dramatize etme" ya da "herkes yaşıyor" yerine "zorlandığını görüyorum, yanındayım" demek.
  • Türkiye'deki aile olarak: Uzaktan da olsa düzenli ama yorucu olmayan görüntülü aramalar, tavsiye yerine soru sormak: "Bugün sana ne iyi gelir?"
  • Mümkünse ziyareti doğumdan hemen sonraya değil, en zor haftalara göre planlamak ve geldiğinizde misafir değil yardımcı olmak.
  • Belirtiler ağırlaşırsa ya da acil durum işaretleri varsa, annenin yerine karar vermekten çekinmeden yerel acil numarayı aramak.

Kendiniz için küçük adımlar

  • Yardım teklif edenlere somut bir iş verin: alışveriş, yemek, bebeği bir saat gezdirmek.
  • Bulunduğunuz şehirde Türkçe konuşan anne grupları ya da yerel anne-bebek buluşmaları olup olmadığına bakın.
  • Gün içinde kısa da olsa dışarı çıkmaya, gün ışığı görmeye çalışın.
  • Her şeyi Türkiye'deki gibi ya da yaşadığınız ülkedeki gibi yapmak zorunda değilsiniz; size uyanı seçebilirsiniz.
  • Zorlandığınızı bir kişiye, bugün söyleyin.

Gurbette yaşadığınız lohusalık dönemi üzerine konuşmak isterseniz, iletişim sayfasından ya da e-posta ile kısa bir mesaj bırakabilirsiniz. Bulunduğunuz şehri ve size uygun saatleri yazmanız planlamayı kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Lohusa hüznü ile doğum sonrası depresyon arasındaki fark nedir?

Lohusa hüznü doğumdan sonraki ilk günlerde başlayan, ağlama ve duygu dalgalanmalarıyla giden ve genellikle ilk iki hafta içinde kendiliğinden hafifleyen yaygın bir durumdur. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor, ağırlaşıyor ya da gündelik hayatı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa doğum sonrası depresyon olabilir ve bir sağlık çalışanıyla konuşmak gerekir.

Doğum sonrası depresyon ne zaman başlar?

İlk haftalarda başlayabileceği gibi, doğumdan sonraki ilk yıl içinde herhangi bir zamanda da ortaya çıkabilir. Bebek birkaç aylık olduktan sonra başlayan belirtiler de ciddiye alınmalıdır.

Yurt dışında yaşarken Türkçe destek alabilir miyim?

Evet. Online görüşmeler sayesinde yaşadığınız ülkeden Türkçe ya da İngilizce terapi almak mümkündür. Bu, yerel ebe, doktor ve acil hizmetlerin yerini almaz; onlarla birlikte bir destek olarak düşünülebilir.

Hangi durumlarda hemen yardım almalıyım?

Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri, kafa karışıklığı, gerçek olmayan şeyleri görmek ya da duymak veya günlerce uyumadan aşırı hareketli olmak acil durumlardır. Bulunduğunuz ülkenin acil numarasını hemen arayın: AB ülkeleri ve Türkiye'de 112, İngiltere'de 999, ABD ve Kanada'da 911.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel bir değerlendirmenin ya da tedavinin yerini tutmaz. Acil bir durumda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın (Türkiye ve AB ülkelerinde 112).

İlgili sayfalar

Yazar hakkındaKlinik Psikolog Tuğçe Ayaz

Psikoloji Lisansı, İstanbul Arel Üniversitesi · Klinik Psikoloji Yüksek Lisansı, İstanbul Arel Üniversitesi

Hakkımda →

Diğer yazılar

Hazır hissettiğinizde buradayım

Sorularınız için ya da randevu oluşturmak için iletişime geçebilirsiniz. Mesajınıza genellikle aynı gün içinde dönüş yapılır.

E-posta ile yazRandevu talebi