Tuğçe AyazKlinik Psikolog

Yurt dışında yas: Cenazeye gidemeyince

Bir yakınınızı kaybettiğiniz haberini telefonda almak ve cenazeye yetişememek, yurt dışında yaşayan pek çok kişinin en zor deneyimlerinden biridir. Bu yazıda uzaktan yasın neden farklı hissettirdiğini ve bu süreçte kendinize nasıl destek olabileceğinizi anlatıyorum.

Yazan ve gözden geçiren: Klinik Psikolog Tuğçe Ayaz
· 7 dakikalık okuma

Yurt dışında yaşamanın en ağır yanlarından biri, bir gün o telefonun gelme ihtimalidir. Anne, baba, büyükanne ya da yakın bir arkadaş Türkiye'de vefat eder ve siz binlerce kilometre uzaktasınızdır. Cenaze çoğu zaman çok kısa sürede kaldırılır. Uçak bileti, izin, çocuklar, vize ya da sağlık durumu gibi nedenlerle yetişemeyebilirsiniz. Kimi zaman da haberi ancak her şey bittikten sonra alırsınız.

Bu durumda yaşanan yas, yakında yaşanan yastan bazı açılardan farklıdır. Bu yazıda bu farkları, olağan tepkileri ve uzaktan da olsa vedalaşmanın yollarını konuşmak istiyorum.

Uzaktan yas neden farklı hissettirir?

Cenaze, taziye, mezar ziyareti ve evde toplanan kalabalık, yasın ilk günlerini taşımaya yardımcı olan ortak ritüellerdir. Kaybı gerçek kılar, insanların birbirine sarılmasına alan açar. Uzaktayken bu ritüellerin çoğu eksik kalır. Ekranda izlenen bir cenaze ya da telefonda alınan taziyeler, aynı yakınlığı her zaman sağlamaz.

Bu yüzden bazı kişiler kaybı bir süre gerçek gibi hissedemez. Günlük hayat yaşadığınız ülkede aynı hızla devam eder: iş, okul, faturalar. Çevrenizdeki insanlar kaybettiğiniz kişiyi tanımadığı için kayıp sanki yalnızca sizin içinizde yaşanıyor gibidir. Bazen de aylar sonra Türkiye'ye gittiğinizde, o evin kapısından girdiğinizde yas birden ve çok yoğun biçimde gelir.

Sık yaşanan duygular

Yas herkeste farklı görünür ve doğru ya da yanlış bir yas yoktur. Uzaktan yaşanan kayıplarda şu duygular sık görülür:

  • Suçluluk: "Yanında olmalıydım", "daha sık gitmeliydim", "son kez arayamadım" düşünceleri.
  • Gerçek dışılık hissi: Kaybın olmadığını, kişinin hâlâ orada olduğunu hissetmek ya da telefonu açınca sesini duyacakmış gibi gelmesi.
  • Yalnızlık: Etrafınızda kaybettiğiniz kişiyi tanıyan ve onu sizinle birlikte anabilecek kimsenin olmaması.
  • Öfke: Kendinize, koşullara, mesafeye, hatta yurt dışına gitme kararına yönelik öfke.
  • Ailede dışarıda kalmışlık: Türkiye'deki aile üyelerinin her şeyi birlikte yaşaması ve sizin sonradan haberdar olmanız.
  • Bedensel tepkiler: Uyku düzeninin bozulması, iştah değişiklikleri, yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü.

Bu tepkilerin çoğu, yasın olağan bir parçasıdır. Bir de şunu hatırlatmak isterim: cenazeye gidememiş olmak, o kişiyi daha az sevdiğiniz ya da onun için daha az yas tutma hakkınız olduğu anlamına gelmez.

Suçluluk duygusuyla ne yapılabilir?

Suçluluk, uzaktan yasın belki de en ağır yüküdür. Çoğu zaman şu anki bilgiyle geçmişe bakarız: "O ay gitseydim", "o gün arasaydım." O anda ise yarının ne getireceğini bilmiyordunuz ve elinizdeki koşullara göre karar veriyordunuz. Bu düşünceleri bastırmaya çalışmak yerine fark edip kendinize şunu sormak yardımcı olabilir: "Aynı durumdaki bir arkadaşıma ne söylerdim?"

Bazen suçluluğun altında söylenmemiş sözler yatar. Kaybettiğiniz kişiye bir mektup yazmak, ona söylemek istediklerinizi kâğıda dökmek, bu sözlere bir yer açabilir.

Uzaktan vedalaşmanın yolları

Cenazeye katılamamak, vedalaşamamak anlamına gelmek zorunda değildir. Kendi inancınıza, ailenizin geleneklerine ve size iyi gelecek olana göre küçük ritüeller oluşturabilirsiniz:

  • Ailenizden cenaze ya da anma töreni için görüntülü bağlantı istemek, ya da sonrasında çekilen fotoğrafları ve anlatılanları dinlemek.
  • Yaşadığınız şehirde kendi küçük anma anınızı yapmak: bir mum yakmak, bir dua okumak, sevdiği bir müziği dinlemek ya da sevdiği bir yemeği pişirmek.
  • İnancınıza göre bulunduğunuz yerde gıyabi cenaze namazına katılmak, bir anma ya da mevlit düzenlemek.
  • Kaybettiğiniz kişiyi tanıyan arkadaşlarınızla ya da akrabalarınızla düzenli olarak konuşmak, anıları paylaşmak.
  • Türkiye'ye gidebildiğinizde mezarı ziyaret etmeyi, o evde vakit geçirmeyi kendinize ait bir veda olarak planlamak.
  • Çocuklarınız varsa onlara yaşlarına uygun, sade ve dürüst bir dille anlatmak ve onları da küçük ritüellere katmak.

Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?

Yas bir süreçtir ve kendi hızında ilerler. Bu süreçte şunlar yardımcı olabilir:

  • Kaybınızı yaşadığınız ülkedeki yakın çevrenize anlatın. İş yerinize durumu bildirmek, kısa bir izin almak ya da işinizi bir süre hafifletmek mümkün olabilir.
  • Uyku, beslenme ve hareket gibi temel ihtiyaçlara özen gösterin. Yas bedeni de yorar.
  • Duygularınızı yazmak, konuşmak ya da sessizce oturmak; hangisi size iyi geliyorsa ona izin verin.
  • Alkolü ya da başka maddeleri duyguları bastırmak için kullanmaktan kaçının.
  • Önemli kararları, örneğin taşınma ya da iş değişikliği, mümkünse ilk aylarda vermeyin.
  • Yıl dönümleri, bayramlar ve doğum günleri gibi zorlu günleri önceden düşünün ve kendinize destek planlayın.

Türkiye'deki aileyle ilişki

Kayıptan sonra Türkiye'deki aile üyeleriyle ilişki de değişebilir. Cenazede bulunanlar yaşananları birlikte taşımışken siz o günlerin dışında kalmış olabilirsiniz. Bazen bir kardeşin "sen yoktun" sözü, söylenmese bile hissedilir. Bazen de tam tersi olur: siz uzakta olduğunuz için size daha az anlatılır, sizi üzmemek için bazı şeyler saklanır.

Bu dönemde aileyle açık ama nazik bir iletişim kurmak yardımcı olabilir. Neler yaşandığını dinlemek istediğinizi söylemek, sizin de yas tuttuğunuzu hatırlatmak ve onlara nasıl destek olabileceğinizi sormak, mesafeyi biraz azaltır. Miras, ev ya da bakım gibi pratik konular gündeme geldiğinde, bunları ilk haftalarda değil, herkesin biraz toparlandığı bir zamanda konuşmak çoğu zaman daha sağlıklıdır. Yaşlı bir ebeveyn Türkiye'de yalnız kaldıysa, onun durumu da sizin için yeni bir kaygı kaynağı olabilir; bu kaygıyı da konuşulacak konular arasına almak önemlidir.

Ne zaman destek almayı düşünmeli?

Yasın belirli bir takvimi yoktur ve kayıptan aylar sonra bile zor günler yaşamak olağandır. Yine de bazı durumlarda bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir:

  • Uzun süre geçmesine rağmen yoğun özlem ya da acının gündelik hayatınızı belirgin biçimde zorlaştırması
  • Kaybın gerçekliğini kabul etmekte çok zorlanmak ya da kişiyle ilgili her şeyden sürekli kaçınmak
  • Suçluluk duygusunun yoğun ve sürekli olması
  • İşinizi, ilişkilerinizi ya da kendinize bakmayı sürdürmekte zorlanmak
  • Hayatın anlamsız geldiğini hissetmek ya da kaybettiğiniz kişiye kavuşma isteğiyle ölümü düşünmek

Bu liste bir tanı aracı değildir. Bazı kişiler yasın ilk haftalarında da bir uzmanla konuşmak ister; bunun için belirli bir zamanı beklemek gerekmez.

Terapi nasıl yardımcı olabilir?

Terapi, yasın kendi hızında ilerleyebileceği güvenli bir alan sunar. Kaybettiğiniz kişiyi, aranızdaki ilişkiyi, söylenmiş ve söylenmemiş sözleri konuşabiliriz. Psikodinamik (psikanalitik yönelimli) yaklaşım bu ilişkinin ve kaybın sizin için anlamını derinlemesine anlamaya, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ise suçluluk düşüncelerini ve kaçınma döngülerini fark edip gündelik hayatı yeniden düzenlemeye yardımcı olabilir.

Yurt dışında yaşayanlar için yasın Türkçe konuşulabilmesi ayrıca önemlidir. Kaybettiğimiz kişinin bize söylediği sözler, dualar ve aile içindeki ifadeler çoğu zaman o dilde anlam taşır. Görüşmeler online, Türkçe ya da İngilizce yapılabilir ve saat farkına göre akşam saatlerine planlanabilir.

Acil bir durum varsa

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız lütfen beklemeyin. Bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinde 112, İngiltere'de 999. En yakın acil servise de başvurabilirsiniz. Online terapi, yaşadığınız yerdeki acil yardımın yerini tutmaz.

Uzaktan yaşadığınız bir kayıp üzerine konuşmak isterseniz, iletişim sayfasından ya da e-posta ile kısa bir mesaj bırakabilirsiniz. Bulunduğunuz şehri ve size uygun saatleri yazmanız planlamayı kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Cenazeye gidemediğim için suçluluk hissetmem normal mi?

Evet, uzaktan yaşanan kayıplarda suçluluk sık görülen bir duygudur. Cenazeye katılamamak, o kişiyi daha az sevdiğiniz anlamına gelmez. Suçluluk yoğun ve sürekli hale geliyorsa bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir.

Uzaktan nasıl vedalaşabilirim?

Görüntülü bağlantıyla törene katılmak, kendi bulunduğunuz yerde bir anma anı düzenlemek, inancınıza göre dua ya da gıyabi cenaze namazı, kaybettiğiniz kişiye mektup yazmak ve Türkiye'ye gidebildiğinizde mezarı ziyaret etmek, kişilerin sık başvurduğu yollardır.

Yas ne kadar sürer?

Yasın belirli bir süresi yoktur ve herkeste farklı ilerler. Uzun süre geçmesine rağmen acı gündelik hayatı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa destek almak yardımcı olabilir.

Yurt dışından Türkçe yas danışmanlığı alabilir miyim?

Evet. Yurt dışında yaşayan Türkçe konuşan yetişkinlerle online görüşüyorum. Görüşmeler Türkçe ya da İngilizce yapılabilir ve saat farkına göre planlanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel bir değerlendirmenin ya da tedavinin yerini tutmaz. Acil bir durumda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın (Türkiye ve AB ülkelerinde 112).

İlgili sayfalar

Yazar hakkındaKlinik Psikolog Tuğçe Ayaz

Psikoloji Lisansı, İstanbul Arel Üniversitesi · Klinik Psikoloji Yüksek Lisansı, İstanbul Arel Üniversitesi

Hakkımda →

Diğer yazılar

Hazır hissettiğinizde buradayım

Sorularınız için ya da randevu oluşturmak için iletişime geçebilirsiniz. Mesajınıza genellikle aynı gün içinde dönüş yapılır.

E-posta ile yazRandevu talebi