Tuğçe AyazKlinik Psikolog

Terapiye ne zaman gitmeli? 10 işaret

"Bu kadarı için psikoloğa gidilir mi?" diye düşünüyorsanız yalnız değilsiniz. Bu yazıda terapiye başlamayı düşünmeniz için iyi bir zaman olabileceğini gösteren 10 işareti, ilk seansta neler olduğunu ve size uygun psikoloğu nasıl seçebileceğinizi anlatıyorum.

Yazan ve gözden geçiren: Klinik Psikolog Tuğçe Ayaz
· 8 dakikalık okuma

Pek çok kişi psikoloğa gitmeyi aylarca, bazen yıllarca erteler. Bunun nedenleri çoğu zaman benzerdir: "Benden daha kötü durumda olanlar var", "Kendi başıma halletmeliyim", "İnsanlar ne der?" ya da sadece nereden başlayacağını bilememek. Oysa terapiye başlamak için belirli bir eşiği geçmeniz gerekmez. Bir şeyin sizi uzun süredir yorduğunu fark etmeniz, konuşmaya başlamak için yeterli bir nedendir.

Terapi yalnızca ciddi sorunlar için mi?

Bu, terapiyle ilgili en yaygın yanlış inançlardan biridir. Terapi yalnızca ağır bir tablo yaşayan kişiler için değildir. Bir kararın eşiğinde olan, bir kaybın ardından ayakta durmaya çalışan, ilişkilerinde hep aynı noktada tıkanan ya da sadece kendini daha iyi anlamak isteyen biri de terapiden yararlanabilir.

Bedensel sağlıkta olduğu gibi, ruh sağlığında da erken destek almak çoğu zaman işi kolaylaştırır. Zorlanmanın uzun süre biriktiği dönemlerde ise destek almak hiçbir zaman geç değildir. Psikoloğa gitmek bir zayıflık ya da başarısızlık işareti değil, kendinize gösterdiğiniz bir özendir.

Terapiye ne zaman gitmeli? 10 işaret

Aşağıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı size tanıdık geliyorsa, bir psikologla görüşmeyi düşünmek iyi olabilir. Tek bir kötü gün ya da zor bir hafta değil, birkaç haftadır süren ve gündelik hayatınızı etkileyen değişiklikler özellikle önemlidir.

  • 1. Uyku ve iştahınız haftalardır değişti: Uykuya dalamamak, gece sık uyanmak ya da tam tersine çok uyumak; iştahın belirgin biçimde azalması ya da artması. Bu değişiklikler bedensel nedenlerden de kaynaklanabilir, bu yüzden hekiminizle de konuşmak önemlidir.
  • 2. Eskiden keyif aldığınız şeyler artık anlamsız geliyor: Hobiler, arkadaşlarla buluşmak, sevdiğiniz işler size eskisi gibi dokunmuyor ve günler birbirine benziyor.
  • 3. Zihniniz sürekli endişeyle meşgul: "Ya kötü bir şey olursa?" düşünceleri gün boyu peşinizi bırakmıyor, rahatlamakta ve odaklanmakta zorlanıyorsunuz.
  • 4. Panik atak yaşıyorsunuz: Birdenbire gelen kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve yoğun korku dalgaları. Atak olur korkusuyla bazı yerlerden ya da durumlardan kaçınmaya başladıysanız bu ayrıca dikkat edilmesi gereken bir işarettir.
  • 5. İlişkilerinizde aynı çatışmalar tekrar ediyor: Eşinizle, ailenizle ya da iş arkadaşlarınızla hep benzer kavgalar yaşıyor, farklı ilişkilerde aynı noktada tıkandığınızı fark ediyorsunuz.
  • 6. Zor bir yaşam olayından geçtiniz: Bir yakının kaybı, ayrılık, boşanma, hastalık, taşınma ya da işten çıkarılma. Yas ve uyum süreci doğaldır, ama yük taşınamayacak kadar ağır geliyorsa destek almak iyi gelebilir.
  • 7. İş sizi tüketiyor: Sabahları işe gitmeyi düşünmek bile ağır geliyor, sürekli yorgun, sinirli ve yaptığınız işe karşı mesafeli hissediyorsunuz.
  • 8. Baş etmek için alkol, madde ya da başka alışkanlıklara yaslanıyorsunuz: Rahatlamak için içmek, sürekli ekran başında kalmak, aşırı yemek ya da kumar gibi davranışlar giderek daha sık bir kaçış yolu haline geldiyse.
  • 9. Çevrenizdeki insanlar değiştiğinizi söylüyor: Yakınlarınız sizi daha sessiz, daha gergin ya da daha uzak bulduklarını dile getiriyor. Bazen değişimi önce başkaları fark eder.
  • 10. Kendinizi sıkışmış hissediyorsunuz: Bir şeylerin değişmesi gerektiğini biliyorsunuz ama nereden başlayacağınızı bilmiyorsunuz. Aynı düşüncelerin içinde dönüp durmak, yerinizde saymak gibi bir his.

Bu liste bir tanı aracı değildir ve bu işaretlerden birini yaşamanız bir rahatsızlığınız olduğu anlamına gelmez. Amacı, yaşadıklarınızı ciddiye almanıza ve gerekiyorsa ilk adımı atmanıza yardımcı olmaktır. Kendinizi kısaca değerlendirmek isterseniz sitedeki depresyon (PHQ-9) ve kaygı (GAD-7) öz değerlendirme testlerine de bakabilirsiniz; bu testler tanı koymaz, ama bir görüşmede konuşulacak konuları netleştirmeye yardımcı olabilir.

Acil durum: Beklemeyin

Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa, kendinizi güvende hissetmiyorsanız lütfen randevu beklemeyin. Hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yurt dışındaysanız bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: Avrupa Birliği ülkelerinde 112, İngiltere'de 999, ABD ve Kanada'da 911. Bu düşünceleri güvendiğiniz bir yakınınızla paylaşmak ve yalnız kalmamak da önemlidir. Terapi, acil yardımın yerini tutmaz.

Psikoloğa gitmem gerekiyor mu? Kendinize sorabileceğiniz sorular

Kararsızsanız şu sorular yol gösterebilir:

  • Bu durum ne zamandır sürüyor? Birkaç günden değil, haftalardan ya da aylardan mı söz ediyorum?
  • İşimi, ilişkilerimi, uykumu ya da sağlığımı etkiliyor mu?
  • Şimdiye kadar denediğim yollar işe yaradı mı, yoksa aynı yerde mi dönüyorum?
  • Bu konuyu konuşabileceğim, beni yargılamadan dinleyecek biri var mı?
  • Bir yıl sonra kendimi yine böyle bulursam ne hissederim?

Bu soruların cevabı sizi düşündürüyorsa, bir ilk görüşme yapmak bağlayıcı bir karar değildir. Sadece durumunuzu bir uzmanla birlikte değerlendirmeniz için bir fırsattır.

İlk seans nasıl geçer?

İlk görüşme konusunda kaygılanmak çok olağandır. Ne söyleyeceğinizi önceden bilmeniz ya da her şeyi bir anda anlatmanız gerekmez. İlk seansta genellikle sizi terapiye getiren konuyu, bunun ne zamandır sürdüğünü ve gündelik hayatınızı nasıl etkilediğini konuşuruz. Hayatınızdaki önemli kişiler, iş ya da okul düzeniniz ve daha önce aldığınız destekler de konuşulabilir.

Bu görüşme aynı zamanda sizin için bir tanışmadır. Terapistin nasıl çalıştığını sorabilir, sizi neyin rahatlattığını ya da zorladığını söyleyebilirsiniz. İlk seansın sonunda birlikte, terapiden ne beklediğinizi ve nasıl ilerlemek istediğinizi konuşuruz. Anlatmak istemediğiniz bir şeyi anlatmak zorunda değilsiniz; hız ve derinlik sizinle birlikte belirlenir. Görüşmelerde konuşulanlar gizlidir; gizliliğin sınırları, örneğin bir can güvenliği riski olduğunda neler yapılacağı, en başta açıkça konuşulur.

Bazı durumlarda ilaç tedavisinin de değerlendirilmesi gerekebilir. Klinik psikolog olarak ilaç önermem; gerekli gördüğümde bir psikiyatri değerlendirmesi öneririm. Pek çok kişi için terapi ve psikiyatrik destek birlikte yürür.

Psikolog nasıl seçilir?

Doğru psikoloğu bulmak, terapiden alacağınız faydayı etkileyen önemli bir adımdır. Şu noktalara bakabilirsiniz:

  • Unvan ve eğitim: Klinik psikolog unvanı, psikoloji lisansının ardından klinik psikoloji alanında yüksek lisans eğitimi ve denetimli klinik deneyimi ifade eder. Görüşeceğiniz kişinin unvanını ve hangi alanda eğitim aldığını sormaktan çekinmeyin.
  • Çalışma yaklaşımı: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranış arasındaki döngülere odaklanır ve gündelik hayatta uygulanabilir adımlarla ilerler. Psikodinamik (psikanalitik yönelimli) terapi ise geçmiş deneyimlerin, ilişki örüntülerinin ve fark edilmeyen duyguların bugüne nasıl yansıdığına bakar. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu, yaşadıklarınıza ve ihtiyaçlarınıza göre değişir.
  • Deneyim alanı: Kaygı, depresyon, ilişki sorunları, yas ya da göç gibi konularda terapistin deneyimi olup olmadığını sorabilirsiniz.
  • Güven duygusu: Araştırmalar, terapist ile danışan arasındaki çalışma ilişkisinin terapinin seyrinde önemli bir rol oynadığını gösteriyor. Kendinizi dinlenmiş, anlaşılmış ve yargılanmamış hissetmeniz önemlidir. İlk birkaç görüşmeden sonra uyum olmadığını hissederseniz bunu konuşmak ya da başka bir terapist aramak tamamen olağandır.
  • Pratik konular: Görüşme sıklığı, süresi, online ya da yüz yüze seçenekler ve iptal koşulları gibi bilgileri baştan netleştirmek süreci kolaylaştırır.

Online terapi mi, yüz yüze terapi mi?

Online terapi, görüntülü görüşme ile yapılan ve pek çok konu için yüz yüze terapiye yakın bir yapı sunan bir seçenektir. Yoğun bir iş temponuz varsa, başka bir şehirde ya da ülkede yaşıyorsanız ya da dışarı çıkmanın zorlaştığı bir dönemden geçiyorsanız online görüşmeler terapiye başlamayı kolaylaştırabilir. Görüşme için sessiz, kimsenin sizi duymayacağı bir alan ve iyi bir internet bağlantısı yeterlidir.

Bazı kişiler ise aynı odada olmayı, evden çıkıp terapiye gitmeyi ve görüşmeden sonra kısa bir yürüyüşle düşüncelerini toparlamayı tercih eder. İkisinin de yeri vardır; önemli olan size uygun olanı seçmenizdir. İstanbul'da yüz yüze ya da online, Türkçe veya İngilizce görüşmeler yapılabilir. Hangisinin size daha uygun olduğunu ilk görüşmede birlikte de değerlendirebiliriz.

Yurt dışında yaşıyorsanız

Yaşadığınız ülkede terapiye başlamak istiyor ama duygularınızı ikinci bir dilde anlatmakta zorlanıyorsanız, Türkçe online terapi bir seçenek olabilir. Ana dilde konuşmak, açıklama yapmak zorunda kalmadan anlaşılmayı kolaylaştırır. Görüşmeler saat farkına göre planlanır ve yaşadığınız ülkedeki sağlık hizmetleriyle birlikte yürüyebilir; acil durumlarda ise her zaman bulunduğunuz ülkenin acil hizmetlerine başvurmanız gerekir.

Terapiye başlamayı düşünüyorsanız, iletişim sayfasından kısa bir mesaj bırakabilirsiniz. Ayrıntı vermek zorunda değilsiniz; neden destek almak istediğinizi bir iki cümleyle yazmanız yeterlidir.

Sık sorulan sorular

Psikoloğa ne zaman gidilir?

Bir duygu, düşünce ya da durum birkaç haftadır sürüyor ve uykunuzu, işinizi, ilişkilerinizi ya da keyif alma yeteneğinizi etkiliyorsa bir psikologla görüşmeyi düşünebilirsiniz. Terapiye başlamak için ağır bir tablo yaşamanız gerekmez; zor bir yaşam olayı, tekrarlayan ilişki sorunları ya da sıkışmışlık hissi de yeterli bir nedendir.

Psikoloğa gitmem gerekip gerekmediğini nasıl anlarım?

Yaşadığınız durumun ne zamandır sürdüğünü, gündelik hayatınızı ne kadar etkilediğini ve denediğiniz yolların işe yarayıp yaramadığını düşünebilirsiniz. Kararsızsanız bir ilk görüşme yapmak, durumunuzu bir uzmanla birlikte değerlendirmenin bağlayıcı olmayan bir yoludur.

İlk terapi seansında ne konuşulur?

Genellikle sizi terapiye getiren konu, bunun ne zamandır sürdüğü ve hayatınızı nasıl etkilediği konuşulur. Terapistin nasıl çalıştığını da sorabilirsiniz. Anlatmak istemediğiniz bir şeyi anlatmak zorunda değilsiniz; hız sizinle birlikte belirlenir.

Online terapi yüz yüze terapi kadar işe yarar mı?

Online terapi pek çok konu için yüz yüze terapiye yakın bir yapı sunar ve özellikle yoğun tempoda çalışanlar, başka şehir ya da ülkede yaşayanlar için terapiye başlamayı kolaylaştırır. Size uygun olup olmadığını ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.

Hangi durumda randevu beklemeden yardım almalıyım?

Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa ve kendinizi güvende hissetmiyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yurt dışındaysanız bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel bir değerlendirmenin ya da tedavinin yerini tutmaz. Acil bir durumda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın (Türkiye ve AB ülkelerinde 112).

İlgili sayfalar

Yazar hakkındaKlinik Psikolog Tuğçe Ayaz

Psikoloji Lisansı, İstanbul Arel Üniversitesi · Klinik Psikoloji Yüksek Lisansı, İstanbul Arel Üniversitesi

Hakkımda →

Diğer yazılar

Hazır hissettiğinizde buradayım

Sorularınız için ya da randevu oluşturmak için iletişime geçebilirsiniz. Mesajınıza genellikle aynı gün içinde dönüş yapılır.

E-posta ile yazRandevu talebi